Home > Algemeen > Overige therapie > Cytostatica en biologicals

Cytostatica en biologicals

Cytostaticum/biological/blokker Bijwerkingen Maatregelen
Alemtuzumab (Campath, anti-CD52) Na s.c. inj. pijn en roodheid op injectieplaats (kan grote plek worden!), verdwijnt na 1-2 weken.
Na i.v. inj. rigor, koorts, hypotensie, hoofdpijn, misselijkheid. Sterke stoornis T cel immuniteit; veel CMV reactivatie; na stoppen kans op EBV reactivatie; pancytopenie, velerlei infecties.
PCP en herpesvirus profylaxe (tijdens en tot minimaal 2 maanden na behandeling; bij voorkeur op geleide CD4 getal (>200 × 106/l)). Bloedproducten bestralen!
Amsacrine Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, koorts, infecties, hypotensie, , alopecia, leverenzymen verhoogd (40%), convulsies, cardiotoxisch bij hypokaliëmie, hematurie. Aanpassen bij leverfunctiestoornissen, cave hypokaliëmie.
Arseentrioxide (ATO) Paresthesie, duizeligheid, dyspnoe, hoofdpijn, vermoeidheid, koorts, hypokaliëmie, hypomagnesiëmie, hyperglycemie, neutropenie, verhoogde ALAT/ASAT, verlenging QT interval. Cave co-medicatie die ook QT verlenging geeft. ECG, glucose en elektrolytcontrole. Bij symptomen die lijken op ATRA syndroom: dexamethason 2 dd 10 mg tot klachten over zijn.
Asparaginase
PEG-Asparaginase
Allergische reacties, vooral bij herhaling, braken, misselijkheid, vermindering synthese stollingsfactoren (fibrinogeen, V, VIII, AT), leverfunctiestoornissen, cerebrale stoornissen (verward, depressie, coma), koorts, rillingen, pancreatitis, hyperglycemie. Bij elke toediening adrenaline voor i.v. klaarleggen; controle glucose, amylase en stolling.
ATRA/Tretinoïne (Vesanoid) ATRA syndroom/Differentiatie syndroom (koorts, dyspneu, acute ademnood, longinfiltraten, hypotensie, pleurale en

pericardiale effusie, perifeer oedeem, toename van het lichaamsgewicht), droge huid/mond, hoofdpijn en andere cerebrale verschijnselen, botpijn, transaminasenstijgingnierfunctiestoornis, stijging triglyceriden, cholesterol, QTC verlenging.

Profylactisch 0.5 mg/kg prednison dag 1 t/m 15; bij ATRA syndroom 2 dd 10 mg dexamethason tot klachten weg; controle lever-, nierfunctie, vetspectrum, stolling (PT, APTT, fibrinogeen, d-dimeer), bij bloedingsrisico tranexaminezuur 100 mg/kg/dag, als trombo’s <50 of coagulopathie dan trombo >30 houden.
Azacitidine (Vidaza) Misselijk, braken, diarree, pancytopenie, koorts, duizeligheid, huiduitslagRoodheid en pijn op de injectieplaats. Eventueel warme pakkingen voor rode huidplekken op sc injectieplaats.
Bendamustine (Levact) Beenmergsuppressie (dip pas na 2-3 weken), misselijkheid, braken, moeheid. Kans op tumorlysissyndroom. Oppassen met late beenmergsuppressie; kuren zo nodig uitstellen.
Bleomycine Koorts, anorexie, flebitis, interstitiële pneumonie (tot 10%) met longfibrose; huid/slijmvliesafwijkingen (50%) met pijn, verdikking, pigmentaties (blijvend, pas op met krab-lesies), blaren op drukpunten. Hoeft NIET aangepast bij beenmergdepressie
koorts: 4-5 mg dexamethason bij injectie of NSAID per os;
longschade: cumulatief niet meer dan 400 USP-E (= mg) totaal; voorzichtig met O2 (narcose e.d.).
Blinatumomab Neutropenie, anemie, trombocytopenie, leukopenie, ‘Cytokine Release Syndrome’ (CRS), hoofdpijn, tremor, tachycardie, hypotensie, misselijkheid, diarree, braken, obstipatie, buikpijn, huiduitslag, rugpijn, pijn in de ledematen, koorts, koude rillingen, oedeem, stijging van leverenzymwaarden, infusiereacties.
Bortezomib (Velcade) Vermoeidheid, misselijkheid, braken, obstipatie of diarree, hypotensie, hypertensie, skeletspierstelselpijn, neuropathie, koorts, beenmergdepressie. Bij neuropathie, zie algoritme voor dosisaanpassing Bortezomib.
Brentuximab vedotin (Adcetris) Perifere neuropathie, neutropenie, infecties, diarree, misselijkheid, braken, obstipatie, koorts, rillingen, dyspneu, hoest.
Busulfan Neutropenie, trombocytopenie, anemie, pancytopenie, anorexie, stomatitis, mucositis, diarree, buikpijn, misselijkheid, braken, obstipatie, hoofdpijn, duizeligheid, tachycardie, hypertensie, hypotensie, trombose, veno-occlusieve leverziekte, hypocalciëmie, hypokaliëmie, hypomagnesiëmie, hypofosfatemie, stijging van leverenzymwaarden en de creatinineconcentratie.
Carmustine Branderig gevoel en pijn op de injectieplaats, beenmergsuppressie, misselijkheid, braken, flebitis, dermatitis, hoofdpijn, duizeligheid, retinale bloedingen pneumonitis.

Bij cumulatieve dosis >1200 mg/m2 is er kans op (late, soms jaren later) longtoxiciteit.

Infusietijd mag niet korter zijn dan 1 uur, injectieplaats moet tijdens toediening worden gecontroleerd.
Cisplatine Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, diarree, nefrotoxiciteit, ototoxiciteit, koorts. Goede hydratie, urineproductie >100 ml/uur.
Voorzichtig met furosemide en aminoglycosiden.
Chloorambucil (Leukeran) Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, diarree, mondulceraties. Secundaire maligniteiten.
Cladribine Beenmergdepressie, huiduitslag, moeheid, erytheem, misselijkheid, braken, obstipatie, diarree, reacties op de injectieplaats, hoofdpijn, koorts. PCP en herpesvirus profylaxe op geleide CD4 getal (tot >200×106/l) cave: allerg. huidreactie, met name wanneer cotrimoxazol gegeven wordt; bloedproducten bestralen!
Clofarabine (Evoltra) Misselijkheid, braken, diarree, febriele neutropenie, hoofdpijn, blozen, onrust, koorts, vermoeidheid, mucositis, jeuk en ‘hand-foot’-syndroom. Wordt via de nieren uitgescheiden. Vermijd nefrotoxische co-medicatie tijdens toediening (eg, aminoglycosides, amfotericine B, NSAID) en hepatotoxische co-medicatie tijdens toediening (eg, voriconazol, ciclosporine, etc.).
Cyclofosfamide (Endoxan) Beenmergdepressie, koorts alopecia, infecties, hemorragische cystitis. Bij gestoorde nierfunctie dosis aanpassen;
ruime alkalische diurese; mesna (Uromitexan) toedienen ter blaasbescherming.
Cytarabine
ARA-C (Cytosar)
Beenmergdepressie, sepsis, pneumonie, misselijkheid, braken exantheem, koorts, leverfunctiestoornissen, botpijn, pijn op de borst, conjunctivitis,cerebrale en cerebellaire dysfunctie.

Bij intrathecale toediening aseptische meningitis. ARDS, longoedeem, cerebellaire en cerebrale aandoeningen.

Streptococcen-profylaxe, hypromellose of evt dexamethason oogdruppels, bij buikbeeld carentie; bij voorafgaande Ara-C toxiciteit corticosteroïden bijgeven (3 dagen 30 mg dd). Tijdens kuur pyridoxine 1 dd 250 mg dag 1 t/m 9.
Dacarbazine (DTIC; Deticene) Beenmergdepressie, , ernstige misselijkheid, braken. Sterk emetogeen! in snellopend infuus spuiten vermindert pijn bij injectie.
Dasatinib (Sprycel) Beenmergdepressie, braken, diarree, vochtretentie, pleurale effusie, huiduitslag, vermoeidheid, koorts, infecties, hoofdpijn, visusstoornissen. X-thorax controle na start, evt spiegel.
Daunorubicine (Cerubidine) Beenmergdepressie, cardiotoxiciteit, mucositis, alopecia, tromboflebitis, misselijkheid, rode verkleuring urine, koorts, diarree. Ejectiefractie controle bij cumulatieve dosis (>400 mg/m2)
Dosis aanpassen bij leverfunctiestoornissen.
Decitabine Neutropenie, trombocytopenie, anemie, leukopenie, misselijkheid, braken, diarree, koorts, infecties waaronder pneumonie en urineweginfecties, hoofdpijn, neusbloeding en afwijkende leverfunctie.
Doxorubicine (Adriamycine) Beenmergdepressie, cardiotoxiciteit, mucositis, alopecia, misselijkheid, rode verkleuring urine, koorts, diarree. Ejectiefractie controle bij cumulatieve dosis (>400 mg/m2)
Dosis aanpassen bij leverfunctiestoornissen.
Epirubicine Beenmergdepressie, cardiotoxiciteit, mucositis, alopecia, misselijkheid, rode verkleuring urine, koorts, diarree. Ejectiefractie controle bij cumulatieve dosis (>400 mg/m2)
Dosis aanpassen bij leverfunctiestoornissen.
Etoposide (Vepesid) Beenmergdepressie, misselijkheid/braken, maag-darmstoornissen, , hypotensie tijdens te snelle toediening, inductie secundaire AML. Advies mbt aanpassing dosering aan leverfunctie variabel. Wel aanpassen aan albumine-concentratie. Biologische beschikbaarheid na orale toediening is slechts 50%.
Fludarabine (Fludara) Misselijkheid, braken, moeheid, beenmergdepressie, infecties, koorts. PCP en herpesvirus profylaxe, bloedproducten bestralen.
Contra-indicatie: hemolyse
.
Gemcitabine (Gemsar) Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, oedeem, rash, dyspnoe, stijging van leverfunctiewaarden, alopecia. Lever- en nierfunctie controle nodig. Niet combineren met bleomycine (longtoxiciteit!).
Hydroxyurea (Hydrea) Beenmergdepressie, huid- en slijmvliesulcera, maag-darmklachten, nierfunctiestoornis, koorts.
Ibrutinib (Imbruvica) Moe, maag-darm klachten, duizeligheid, hoofdpijn, neutropenie, trombocytopenie, lymfocytose, huiduitslag, hypertensie, koorts, oedeem, stijging van creatinineconcentratie, (opportunistische) infecties.
Idarubicine (Zavedos) Beenmergdepressie, cardiotoxiciteit, mucositis, alopecia, misselijkheid, rode verkleuring urine, koorts, diarree, misselijkheid, braken. Ejectiefractie controle bij cumulatieve dosis (>400 mg/m2)
Dosis aanpassen bij leverfunctiestoornissen.
Idelalisib (Zydelig) Transaminitis, diarree (kan ook laat!), pneumonitis. Bij leukemische beelden tijdelijke (kan wel maanden duren) stijging van circulerende lymfoomcellen (als toegediend zonder rituximab). Bij stijging transaminasen en bij diarree/colitisbeeld: stoppen en hervatten in lagere dosis bij herstel. Bij de zeldzame pneumonitis: als ernstig beeld definitief gestopt houden.
Ifosfamide (Holoxan) Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, alopecia, hematurie, hemorragische cystitis, nierfunctiestoornis en koorts. Bij gestoorde nierfunctie dosis aanpassen;
ruime alkalische diurese; mesna (Uromitexan) toedienen ter blaasbescherming.
Imatinib (Glivec) Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, diarree, krampen, artralgieën, huidafwijkingen, oedeem (periorbitaal en/of gegeneraliseerd), hoofdpijn. Therapie niet onderbreken bij beenmergdepressie. Bij hypothyroïdie, dosering Thyrax met 50% verhogen, en na 2 weken zonodig verder aanpassen.
Niet combineren met Asparaginase (trombose risico). Evt spiegel.
Interferon-alfa 2b/2a, (ro)peginterferon alfa 2a/2b
(Intron-A, Roferon, PEG-Intron/Pegasys, Besremi)
Beenmergdepressie, griepachtige verschijnselen, koorts, misselijkheid, diarree, chronisch moe, leverfunctiestoornissen, cardiotoxiciteit, duizeligheid, hoofdpijn,depressie, insomnia, angst. Contra-indicatie: psychiatrische voorgeschiedenis.
Lenalidomide (Revlimid) Beenmergdepressie, vermoeidheid, obstipatie, diarree, hoesten, hypokaliemie, afwijkende leverfunctiewaarden, spierkrampen, teratogeen. In combinatie met dexamethason trombose. Antistolling toevoegen bij combinatie met dexamethason. Anticonceptie vereist (vrouwelijke patiënten).
Lomustine (CCNU) Beenmergdepressie, m.n. late trombocytopenie, misselijkheid Frequentie niet hoger dan 1x per 6-8 weken.
Melfalan (Alkeran) Beenmergdepressie, misselijkheid, braken, diarree, koorts, stomatitis. Bij bolusinjectie ijsblokjes in de mond ter vermindering ernst stomatitis;
bij gelijktijdig gebruik ciclosporine verslechtering nierfunctie.
Mercaptopurine (6-MP, Purinethol, Xaluprine) Beenmergdepressie, leverfunctiestoornissen, anorexie, misselijkheid. Bij gelijktijdig gebruik van allopurinol, dosering 6-MP met 70% reduceren!
Bij voorkeur ’s avonds innemen. Evt spiegel.
Methotrexaat (MTX) Beenmergdepressie, hepatotoxiciteit, stomatitis, huidafwijkingen, nefrotoxiciteit, interstitiële longafwijkingen, maag/darmklachten.
Na i.t. toediening: zelden chemische arachnoiditis, leuko-encefalopathie, convulsies.
Passeert bloed-hersenbarrière bij hoge dosis. Risico op late encefalopathie.
Bij hoge dosis urine alkaliseren en goede hydratie rescue met folinezuur (conform betreffende protocol), op geleide spiegels.

Bij mucositis spoelen met folinezuur mondspoeling.
Niet bij ascites of pleuravocht ivm laat vrijkomen van MTX en cumulatief late hoge spiegels.
Bij gestoorde nierfunctie geen MTX geven!

Bij voorkeur niet combineren met radiotherapie op de schedel.

PPI staken minimaal 24 uur voor MTX.

Midostaurine Febriele neutropenie, petechiae, leukopenie, overgevoeligheidsreacties, slapeloosheid, hoofdpijn, duizeligheid, hypotensie, bloedneus, keelpijn, interstitiële longziekte, pneumonitis, dyspneu, gastro-intestinale klachten, stomatitis, rugpijn, gewrichtspijn, koorts, perifeer oedeem, vermoeidheid, stijging van leverfunctiewaarden, hypokaliëmie, hypernatriëmie, verlenging van het QTc-interval en verlengde APTT.
Mitoxantrone Beenmergdepressie, cardiotoxiciteit (vooral bij voorafgaand gebruik doxorubicine), misselijkheid, braken. De maximale cumulatieve dosis is 140 mg/m2.
Nilotinib (Tasigna) Beenmergdepressie (reversibel), hoofdpijn, spierpijn, alopecia, huiduitslag, jeuk, misselijkheid, diarree of obstipatie, vermoeidheid, verlaagd fosfaat, verhoogd lipase. CYP3A4 remmers en inductoren geven interactie. Grapefruitsap bij inname vermijden. Evt spiegel.
Pomalidomide (Imnovid) Teratogeen. Neutropenie, trombocytopenie, leukopenie, anemie, neuropathie, hypokaliaemie, duizeligheid, tremor, dyspneu, hoesten, diarree, braken, misselijkheid, obstipatie, koorts. In combinatie met dexamethason ws verhoogd risico op trombose. Acetylsalicylzuur of fraxiparine toevoegen.

Oppassen bij reeds bekende neuropathie.

Ponatinib (Iclusig) Anemie, trombocytopenie, neutropenie, hoofdpijn, duizeligheid, hypertensie, dyspneu, hoesten, misselijkheid, braken, buikpijn, diarree, obstipatie, stijging van lipase, stijging van ALAT en ASAT, huiduitslag, botpijn, gewrichtspijn, spierpijn, spierspasmen, vermoeidheid, koorts. Cave cardiovasculaire trombose (arterieel en veneus, centraal en perifeer). Verhoogd risico op pancreatitis. Niet bij AMI of CVA of revascularisatie in de anamnese. Goede bloeddrukcontrole, risicofactoren voor HVZ elimineren. Evt spiegel.
Procarbazine (Natulan) Beenmergdepressie, anorexie, misselijkheid, braken, stomatitis, buikpijn, obstipatie. Alcoholverbod (antabuseffect).
Rituximab (Mabthera, anti-CD20) Bij > 50% tijdens 1e infusie gedurende eerste 2 uur koorts, rigor, hypotensie, bronchospasmen. tumor lysis syndroom. angio-oedeem.

Infecties, bronchitis, (febriele) neutropenie, leukopenie, trombocytopenie, angio-oedeem, misselijkheid, jeuk, huiduitslag, exantheem, alopecia, rillingen, asthenie, hoofdpijn.

Prednison, paracetamol, tavegil.
Terughoudendheid bij hoge tumorload of groot aantal (>25×109/l) circulerende maligne cellen i.v.m. tumorlysis en anafylactoïde reactie, of aanpassen inloopsnelheid.
Thalidomide Neurotoxiciteit, neutropenie, leukopenie, anemie, perifeer oedeem. obstipatie.
In combinatie met dexamethason verhoogde kans op trombose en longembolieën.Teratogeen.
Zn profylactisch laxantia. Voor de nacht innemen. In combinatie met dexamethason trombose-profylaxe (fraxiparine).

Anticonceptie vereist.

Thiotepa Beenmergdepressie, graft-versus-host reacties, verwardheid, duizeligheid, convulsies, ototoxiciteit, gastro-intestinale klachten, hartritmestoornissen, stomatitis, stijging van leverfunctiewaarden.
Venetoclax Infecties, neutropenie, anemie, leukopenie, hyperkalinmie, hypokaliemie, hyperfosfatemie, hypocalciëmie, misselijkheid, braken, diarree, obstipatie, vermoeidheid. Dosering geleidelijk opbouwen i.v.m. risico op tumorlysissyndroom. Pas op bij combinatie met krachtige CYP3A4 remmers.
Vinblastine Beenmergdepressie, alopecia, ileus/obstipatie, misselijkheid, braken, blaasvorming op de huid en in de mond. Laxeren, aanpassen bij leverfunctiestoornissen.
Vincristine Neurotoxiciteit vooral perifeer, obstipatie,
alopecia.
Laxeren, aanpassen bij leverfunctiestoornissen.

Aanbevolen dosismodificatie van enkele cytostatica bij gestoorde leverfunctie (% van standaarddosis)

Bilirubine (umol/l)

ASAT (U/l)

< 25
en
< 45
25-50
of
45-135
50-85
of
> 135
> 85
Amsacrine 100 70-80 70-80 0
Bendamustine 100 70 0 0
Bortezomib 100 100 54 (0.7 mg/m2) 54 (0.7 mg/m2)
Cyclofosfamide 100 100 100 0
Cytarabine 100 100 100 25-50, op geleide tox. nadien ophogen
Daunorubicine 100 75 50 50
Doxorubicine 100 50 25 0
Epirubicine 100 50 25 0
Etoposide 100 100 50 50
Idarubicine 100 100 50 0
Ifosfamide 100 100 100 0
Methotrexaat 100 100 100 0
Procarbazine 100 100 100 100
Vinblastine 100 100 50 50
Vincristine 100 100 50 50

Aanbevolen dosismodificatie van enkele cytostatica bij gestoorde nierfunctie (% van standaarddosis)

Kreatinineklaring (ml/min) >50 30-50 10-30 <10
Bleomycine 100 75-100 50-75 50
Bortezomib 100 100 100 100
Carboplatin 100 Aanpassen volgens formule van Calvert
Totale dosis (mg) = (Target AUC) × (GFR+25)
Cisplatin 75-100 50 0 0
Cyclofosfamide 100 100 75-100 50-100
Cytarabine (>1g/m2) 100 50 0 0
Daunorubicine 100 75-100 50-100 50-100
Doxorubicine 100 100 100 100
Etoposide 100 75* 75* 50
Fludarabine 100 50-80 50-75 0-50
Hyroxyurea 100 50-80* 50* 20*
Ifosfamide 100 80 80 60
Lomustine 100 75-100 0-100 0-50
Melfalan 100 100 75-100

HDM 100

50

HDM 100

Methotrexaat 100 50% en op geleide spiegels 50% en op geleide spiegels 0
Vinblastine 100 100 100 100
Vincristine 100 100 100 100

* Titreren o.g.v. effect en bijwerkingen.

LET OP! Bovenstaande aanbevelingen zijn slechts handvaten bij het kiezen van de juiste dosis.

Uitgebreid document met aanbevolen dosismodificaties bij nier- of leverfunctiestoornissen

Een uitgebreid en zeer bruikbaar naslagwerk is te vinden in de Supplementary appendix van het volgende artikel: Giraud EL et al. Dose recommendations for anticancer drugs in patients with renal or hepatic impairpment. Lancet Oncol 2021; 24(6):e229. Dose recommendations for anticancer drugs in patients with renal or hepatic impairment: an update – PubMed (nih.gov)

Literatuurlijst

  1. British Columbia Cancer Agency: Cancer Drug Manual. http://www.bccancer.bc.ca/health-professionals/pro[…]
  2. Donelli MG et al. Pharmacokinetics of anticancer agents in patients with impaired liver function. Eur J Cancer 1998;34:33-46. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9624235
  3. Floyd J and Kerr TA. Chemotherapy hepatotoxicity and dose modification in patients with liver disease. UpToDate 2022. http://www.uptodate.com/contents/chemotherapy-hepa[…]
  4. Kidney Adult Drug Book. Louisville.edu https://kdpnet.kdp.louisville.edu/drugbook/adult/
  5. Merchan JR. Chemotherapy-related nephrotoxicity and dose modification in patients with renal insufficiency. UpToDate 2022. http://www.uptodate.com/contents/chemotherapy-rela[…]
  6. KNMP Kennisbank, geraadpleegd mei 2022.
  7. Renal Drug Database, geraadpleegd mei 2022.

Deze print is 24 uur geldig na het aanmaken. Aangemaakt op: 21-7-2024, 18:46