Immunofenotypering bij hematologische maligniteiten

Datum laatste herziening: 31-08-2009

Datum ongewijzigd: 01-07-2012

Immunofenotypering van bloed en beenmerg is onontbeerlijk in de diagnostiek van acute leukemieŽn en chronische lymfatische maligniteiten; zij kan belangrijke informatie leveren bij NHL en multipel myeloom. Voor een goede uitvoering is nodig dat een pakket wordt samengesteld dat minimaal zgn. cellijn-definiŽrende merkers bevat, die vrijwel specifiek en noodzakelijk zijn voor een bepaalde cellijn, aangevuld met additionele merkers, die subtypering binnen een bepaalde lijn toelaten. Meestal wordt gebruik gemaakt van diverse fluorescerende labels om co-expressie van twee of meer merkers op cellulair niveau op te sporen.

Volgende merkers worden hiervoor voornamelijk gebruikt (tabel mede gebaseerd op de richtlijnen van SIHON):

Cellijn-definiŽrende merkersAdditionele merkersZiektebeeld-specifieke merkers
B-cellijnCD19
CD79a*
CD22 CD10
*
CD34
TdT
CD20
SmIg*
CD24
HLA-DR
CD5
CD103
CD138
CD38++
CD23++
cIg
T-cellijnCD2
cCD3*
CD7 CD3*
CD1(a)
CD4
TcRαβ*
(CD10)
CD34
CD5
TdT
CD8
TcRγδ*
(HLA-DR)
CD4+CD8+
CD16
CD57
MyeloÔde cellijnCD13
MPO
CD33 CD14
CD34
CD11b/c
CD15
CD117
HLA-DR
   
ErytroÔde cellijnGpA* CD36#
#indien CD14-CD41-
       
Megakaryocytaire lijnCD41*
CD61
CD42*        
NK-cellijnCD16
CD57
CD56 CD2 CD7 CD8 HLA-DR    
*: cellijn-specifieke merkers, die nooit in een andere cellijn tot expressie komen, i.t.t. cellijn-definiŽrende merkers die soms 'aberrant' tot expressie komen in andere lijnen, m.n. bij leukemie; twee cellijn-definiŽrende merkers zijn dan meestal bepalend voor de cellijn.

Immunofenotypering van B-celmaligniteiten
B-CLLB-PLLHCLVar. HCLMCLFoll. NHLBurkittMALTSLVLImmuno-CytoomPlasmacel-leukemie
SmIg*+/-+++++++++-
Cytopl Ig                     +
CD19++++++++++-
CD10-(+)(+)--++----
CD20+/-+++++++++++-
CD21----   + -+      
CD23#+++/-+/-+/-+/-+/-+/-+/-+/-+/--
CD24+++/-+/-++++++-
CD25+-++----(+)(+)(+)-
CD5+(+)--+------
CD11c+-+++(+)--(+/-)++-
CD103--++----(+)--
CD38+ of -                 +++
CD138----------+
FMC7(+)+++++   +++-
Overige         CyclinD1   Ki67 ++       CD 56

Voor ALL, zie Behandeling van acute lymfatische leukemie (ALL).
Discriminerende merkers zijn in vet weergegeven; geen enkele merker is als absoluut te beschouwen, vb CLL kan CD5-negatief zijn, variant HCL kan CD103-negatief zijn. Met name aan afwezigheid c.q. verlies van een bepaalde merker bij maligne processen mag niet te veel waarde gehecht worden.

*:meestal is het isotype van de zware keten μ of μδ, behalve bij multipel myeloom waar μ juist zeer uitzonderlijk is; behalve bij multipel myeloom wordt wel eens γ gevonden bij HCL en soms bij folliculair lymfoom of SLVL, α komt m.n, soms voor bij MALT-lymfoom en HCL.
#: B-cellen worden meestal negatief voor CD23 weergegeven maar de meeste B-cellen brengen CD23 zwak tot expressie.
(+): merker is soms positief bij betreffende ziektebeeld.
+/-:merker komt zwak, i.e. in lagere intensiteit dan in normale B-cellen, tot expressie.

Immunofenotype bij (leukemische) chronische T-celmaligniteiten
T-PLLATLLCTCLLGL-lymfocytose c.q. -leukemieNK-celmaligniteitPerifeer T-cel-lymfoom
CD2++(+)+++
CD3+/-+++-+
CD5++++-+
CD7+(+)(+)+++
CD4+++--+
CD8(+)--+-(+)
CD4+CD8+(+)--(+)(+)-
CD4-CD8-----+-
CD16---++  
CD56---(+)+(+)
CD57 ---+(+)  
CD25(+)++(+)(+)   -
HLA-DR -(+)(+)++-
TcRαβ ++++-+
TcRγδ ---(+)--
(+) : merker is soms positief bij betreffende ziektebeeld.

Maligne T-cellen, maar soms ook niet-maligne, geactiveerde T-cellen, tonen soms verlies van merkers, vnl. CD2 en/of CD7, m.a.w. merkerverlies bij T-cellen is suggestief maar niet bewijzend voor maligniteit.


VERWANTE PAGINA'S:
- Pathologisch onderzoek van beenmergbiopten
- Cytogenetica
- Beenmergpunctie: welke items aanvragen?
- Cristabiopsie en antistolling/trombopenie


LINKS IN DEZE PAGINA:
- Behandeling van acute lymfatische leukemie (ALL)

Printerversie PrinterversieMail deze pagina Mail deze pagina


© UMCG  |   Disclaimer